Volumeprofiel trendstrategie: trends herkennen en traden met POC, VAH en VAL

1. Waarom handelen veel traders met de trend mee?

Veel traders handelen met de trend mee, omdat ze ervan uitgaan dat een bestaande koersbeweging zich eerder voortzet dan omkeert. „The trend is your friend” is misschien wel het bekendste adagium onder beurshandelaren. Alle trendvolgende strategieën gaan uit van deze stelling: bevinden de koersen zich in een trend, dan zal die zich waarschijnlijk voortzetten – soms onverwacht lang, tot hij definitief uitgeput is.

Wie in de trendrichting handelt, bevindt zich doorgaans in lijn met het marktsentiment en de fundamentele achtergrond. Dat kan de kansen van een trade verbeteren, maar is geen zekerheid. Elke trend eindigt ooit, daarom moet het risico- en moneymanagement daarop afgestemd zijn. Veel traders volgen een opwaartse trend daarom niet alleen aan de hand van de stijgende koers, maar ook van zijn duur. Vaak is het handelsplan zo opgebouwd dat bij sterk overstrekte koersen deelwinsten worden genomen of dat de positiegrootte bij zeer lang lopende trends wordt verkleind.

2. Hoe herkent u of een trend nog intact is?

Of een trend nog intact is, valt nooit met zekerheid te zeggen; trendsterkte en -duur bepalen is moeilijker dan het lijkt. Alle trends eindigen vroeg of laat, sommige zelfs onverwacht snel. De hier beschreven methode vertrekt daarom niet alleen van de koers, maar van de verdeling van het handelsvolume. Een dynamisch volumeprofielkanaal moet laten zien of er een trend aanwezig is. Een clusterfilter moet vervolgens helpen om binnen de lopende trend een instappunt met een gunstige risico-rendementsverhouding te vinden.

3. Wat toont een volumeprofiel?

Een volumeprofiel toont hoeveel volume er op elk prijsniveau in een bepaalde periode is verhandeld. Anders dan het gebruikelijke volumehistogram onder de grafiek, dat het volume per tijdseenheid weergeeft, wordt het volume hier horizontaal naast de prijsas weergegeven.

Een voorbeeld uit het dagelijks leven maakt het principe duidelijk. Stel dat u een gitaar wilt kopen en alle beschikbare aanbiedingen verzamelt. Dan stelt u vast:

• De meeste aanbiedingen liggen rond 1.000 dollar per instrument.
• Enkele verkopers zijn erg goedkoop en vragen minder dan 500 dollar, anderen willen meer dan 1.500 dollar. Dat zijn de uitschieters naar beneden en naar boven.

De rode lijn in afbeelding 1 toont de ideaaltypische verdeling van de aanbiedingen afhankelijk van de prijs. Vertaald naar het volumeprofiel geldt:

Test een gratis platform demo.

Het ideaaltypische volumeprofiel is dus niets anders dan een 90 graden gedraaide, liggende klokcurve. Bij een normale verdeling ligt binnen één standaardafwijking rond het gemiddelde ongeveer 68 procent van de oppervlakte; de gebruikelijke value area van 70 procent komt dus ongeveer met dit bereik overeen. Echte profielen zijn zelden zo symmetrisch. Juist hun vorm – smal of breed, met één of meer volumetoppen – geeft een indruk van het werkelijke marktsentiment.

Test een gratis platform demo.

4. Wat is een dynamisch volumeprofielkanaal?

Een dynamisch volumeprofielkanaal is een indicator die POC, VAH en VAL niet alleen voor een vaste periode berekent, maar candle na candle over een rollend tijdvenster opnieuw bepaalt en als lijnen in de grafiek tekent. In het origineel wordt daarvoor een indicator van gespecialiseerde software voor volume- en orderflowanalyse gebruikt; het principe laat zich echter algemeen beschrijven.

Het kanaal bestaat uit drie lijnen (afbeelding 3):

• De blauwe lijn toont de beweging van de POC, dus van het prijsniveau met het hoogste volume.
• De bovenste rode lijn toont de beweging van de VAH.
• De onderste rode lijn toont de beweging van de VAL.

Het gebied tussen de rode lijnen is gekleurd. De lengte van het tijdvenster is vrij in te stellen; in de standaardinstelling die in het origineel wordt gebruikt, zijn dat 40 perioden. Op een 10-minutengrafiek komt dat overeen met ongeveer 6,7 uur handel.

Doorslaggevend voor de trendbepaling is de blauwe lijn. In afbeelding 3 ligt het maximale volume vroeg in de ochtend op het niveau van 1.923 dollar, stijgt dan naar 1.933 en daarna naar 1.936 dollar. Een POC die trapsgewijs hoger komt te liggen, geldt als kenmerk van een opwaartse trend: de markt accepteert steeds hogere prijzen en verhandelt daar het meeste volume.

Test een gratis platform demo.

Daarnaast toont de indicator in de instelling van de auteur groene pijlen wanneer candles boven de VAH-lijn sluiten; ze wijzen op mogelijke longsignalen. Lopen de koersen voortdurend naar de zone rond de VAH, dan bevindt de markt zich in een opwaartse trend. De hier beschreven strategie gebruikt echter een andere weg naar het signaal: een filter voor volumeclusters.

5. Wat toont een clusterfilter in de footprint-grafiek?

Een clusterfilter markeert in de grafiek automatisch de prijsniveaus binnen een candle waarop opvallend veel werd verhandeld. De basis zijn clustergrafieken, die vaak ook footprint-grafieken (footprint charts) worden genoemd. Ze tonen de beursomzet binnen elke candle tot in detail: hoeveel er op welke prijs werd verhandeld en hoeveel daarvan aan de koop- of verkoopzijde.

Terwijl de meeste grafiekprogramma's alleen candlestickgrafieken bieden, maken zulke programma's een blik in de candle mogelijk. Dat is een informatievoordeel dat zich vooral op hogere tijdsniveaus laat merken. Binnen een uurcandle kan veel gebeurd zijn. Tussen de high en low van een candle zijn er altijd zones met bijzonder actieve handel – je zou ze de point of control van de afzonderlijke candle kunnen noemen.

U hoeft echter niet elke candle in detail te ontleden om interessante handelsmogelijkheden te ontdekken. Daarvoor dient het clusterfilter: het licht grafiekzones op die aan vastgelegde voorwaarden voldoen, bijvoorbeeld:

• Er is een cluster met groot volume (minimumvolume per prijsniveau).
• De delta past bij de handelslogica. De delta is het verschil tussen het volume dat agressief tegen de laatkoers werd gekocht en het volume dat agressief tegen de biedkoers werd verkocht.
• Het candletype is bearish of bullish, afhankelijk van de gezochte richting.
• Indien nodig worden extra filters toegevoegd.

6. Hoe werkt de trendstrategie met het volumeprofielkanaal?

De strategie koopt in een opwaartse hoofdtrend na een kortstondige terugval tegen relatief lage koersen en gaat in een neerwaartse trend na een kortstondige stijging tegen relatief hoge koersen short. Je zou ze ook klassieke pullbacktrading kunnen noemen. Het volumeprofielkanaal levert de trendrichting, het clusterfilter het instapsignaal.

Een koopsignaal ontstaat wanneer aan drie voorwaarden is voldaan:

1. De POC in het volumeprofielkanaal stijgt trapsgewijs (opwaartse trend).
2. De koers zakt onder de VAL, dus in een gunstige zone.
3. Er vormt zich een groot verkoopcluster, gevolgd door een bullish koersreactie. De interpretatie: de verkopers zijn uitgeput en kleinere verkopers werden uit de markt gedrukt.

Voor een verkoopsignaal geldt het omgekeerde:

De plaats van de stop is een aanvulling voor de praktijk; in het origineel worden een trailing stop of stops op basis van de grafiekstructuur genoemd.

7. Hoe ziet een shortsignaal eruit in het praktijkvoorbeeld?

Het shortsignaal in het praktijkvoorbeeld ontstaat in een slechts zwakke neerwaartse trend, wanneer de koers boven de VAH stijgt en ondanks een opvallend koopcluster niet verder komt (afbeelding 4). De grafiek toont de goud-future op een 10-minutengrafiek. Het volumeprofielkanaal is neerwaarts gericht en wijst daarmee op een kleine neerwaartse trend. De helling is echter niet sterk uitgesproken. Voor de trader is dat belangrijke informatie: de trendsterkte is waarschijnlijk gering.

Ervaren traders weten dat er voldoende volatiliteit in de markt moet zijn om een shorttrade de moeite waard te maken. Omdat de neerwaartse trend maar zwak is, kan de koers de VAH gemakkelijker overschrijden, eventueel ook langer en over meerdere candles. In dit geval moet het shortsignaal daarom met een extra signaalgever (trigger) worden bevestigd. Daarvoor is de delta-indicator geschikt. Die is opgebouwd als histogram rond een nullijn: een balk met positieve delta (meer agressieve aankopen) is groen, een balk met negatieve delta (meer agressieve verkopen) rood. De delta-indicator maakt het lezen van de candles eenvoudiger, omdat hij de koersbeweging koppelt aan het handelsvolume.

Test een gratis platform demo.

Het verloop in de grafiek:

• Punt 1 bereidt de verkoopsetup voor: de koers stijgt boven de VAH, en het clusterfilter markeert bij de bovenste schaduw van de candle een cluster met verhoogde marktaankopen. Deze aankopen duwen de koers niet verder omhoog.
• Punt 2: de delta-indicator toont een duidelijk rode balk en bevestigt het shortsignaal.
• Punt 3: een candle met een lange onderste lont en sterk negatieve delta. Er werd dus agressief verkocht, zonder dat de koers op de low bleef. Niet zelden is dat een teken van een kortstondige uitputting van de verkopers. Uiterlijk hier rijst de vraag of de shortpositie gesloten moet worden.

In het verdere verloop kan de shortpositie met een trailing stop worden beheerd of met stops op basis van de grafiekstructuur worden afgedekt.

Tip: dit is ons meest populaire e-book over futures trading.

8. Welk risico heeft een trade met de volumeprofiel-trendstrategie?

Het risico van een trade volgt uit de afstand tussen instap en stop, vermenigvuldigd met de contractwaarde, plus kosten en mogelijke slippage. Het volgende rekenvoorbeeld is vereenvoudigd en fictief, maar is gebaseerd op de koersen uit afbeelding 4. Bij de goud-future van de beurs COMEX omvat één contract 100 troy ounce; een beweging van 1 dollar komt dus overeen met 100 dollar per contract, de kleinste koersstap van 0,10 dollar met 10 dollar.

*Eigen berekening; veronderstelde kosten van 10 dollar per contract voor aan- en verkoop samen (fictieve waarde, geen tarief van WH SelfInvest).

De geplande risico-rendementsverhouding bedraagt in dit voorbeeld vóór kosten 9,50 tegenover 2,00, dus ongeveer 4,75 op 1. Dat ziet er achteraf goed uit, omdat het voorbeeld achteraf werd gekozen. In de praktijk wordt een deel van de signalen uitgestopt voordat de trend zich voortzet, en een stoporder beschermt niet tegen koersgaten: bij snelle bewegingen of na nieuws kan de uitvoering duidelijk slechter zijn. Goud is bovendien een volatiele markt die vaak heftig reageert op rentecijfers, de dollarkoers en geopolitiek nieuws. Futures zijn producten met hefboom; verliezen kunnen de gestorte zekerheid (margin) overschrijden. Voor kleinere rekeningen bestaat er op de beurs ook een micro-goud-future van 10 troy ounce, waarbij alle bedragen een tiende bedragen.

9. Welke beperkingen heeft de volumeprofiel-trendstrategie?

De volumeprofiel-trendstrategie heeft meerdere beperkingen die traders vóór gebruik moeten kennen:

• Rollend venster: de lijnen van het kanaal hangen sterk af van het gekozen aantal perioden. Een kort venster reageert snel, maar geeft meer valse signalen; een lang venster is rustiger, maar trager.
• Zijwaartse markten: springt de POC zonder duidelijke richting op en neer, dan levert het kanaal geen bruikbaar trendsignaal.
• Echt volume nodig: volumeprofiel, clusters en delta hebben centraal geregistreerd beursvolume nodig, zoals bij futures beschikbaar is. Bij markten zonder centrale beurs is het volume slechts beperkt zeggingskrachtig.
• Subjectieve filters: wat een „groot” cluster is, bepaalt de trader zelf. Andere instellingen leiden tot andere signalen.
• Geen statistiek in het origineel: het artikel toont voorbeelden, maar geen backtest met winstpercentage. Wie de strategie wil gebruiken, moet ze eerst zelf testen.

Conclusie

Trendhandel behoort tot de meest gebruikte disciplines in trading. Omdat koersen nooit in een rechte lijn bewegen, kan een dynamisch volumeprofielkanaal belangrijke informatie over de trendrichting leveren en helpen om kortstondige terugvallen in de trend gerichter te benutten. De combinatie van een stijgende of dalende POC, een koers buiten de value area, volumeclusters en bevestiging door de delta levert een duidelijk handelsplan op. Een garantie op succes biedt ze niet: valse signalen, zwakke trends en koersgaten horen erbij, daarom zijn stop en positiegrootte een vast onderdeel van elke trade.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat is de point of control in het volumeprofiel?

De point of control (POC) is het prijsniveau waarop in de beschouwde periode het hoogste volume werd verhandeld. Hij geldt als de prijs die de marktdeelnemers in die fase het vaakst als eerlijk hebben geaccepteerd. Veel traders letten erop of de koers naar de POC terugkeert of zich ervan verwijdert. Schuift de POC over meerdere tijdvensters omhoog of omlaag, dan kan dat een trendrichting aangeven.

Waarom omvat de value area 70 procent van het volume?

De 70 procent is een gangbare afspraak, geen natuurconstante. Ze is afgeleid van de normale verdeling, waarbij ongeveer 68 procent van de waarden binnen één standaardafwijking rond het gemiddelde ligt. De value area beschrijft zo het bereik waarin het grootste deel van de handel plaatsvond. In veel programma's kunt u het aandeel aanpassen, bijvoorbeeld naar 68 of 80 procent; VAH en VAL verschuiven dan dienovereenkomstig.

Hoe herkent u met het volumeprofiel een trend?

Met het volumeprofiel herkent u een trend vooral aan het feit dat de point of control over opeenvolgende tijdvensters in één richting schuift. Stijgen POC, VAH en VAL trapsgewijs, dan accepteert de markt hogere prijzen, wat op een opwaartse trend wijst. Dalen ze, dan wijst dat op een neerwaartse trend. Springen de lijnen zonder richting heen en weer, dan is er eerder sprake van een zijwaartse markt, waarin deze trendstrategie geen signalen geeft.

Wat is het verschil tussen een volumeprofiel en een footprint-grafiek?

Het volumeprofiel vat het volume per prijsniveau samen over een hele periode, bijvoorbeeld een handelsdag of een rollend venster. Een footprint-grafiek toont dezelfde informatie binnen elke afzonderlijke candle en splitst meestal ook nog op naar aankopen en verkopen. Het profiel is daarmee eerder geschikt voor trend en zones, de footprint voor de precieze timing. In deze strategie levert het profiel de richting, het clusterfilter in de footprint de instap.

Wat betekent de delta bij trading?

De delta is het verschil tussen het volume van agressieve kopers en het volume van agressieve verkopers in een candle. Agressieve kopers kopen tegen de laatkoers, agressieve verkopers verkopen tegen de biedkoers. Een positieve delta wijst op koopdruk, een negatieve op verkoopdruk. In de delta-indicator verschijnt elke candle als een balk boven of onder de nullijn. Een delta alleen is geen signaal, hij dient hier als bevestiging.

Voor welke markten is een trendstrategie met het volumeprofiel geschikt?

Een trendstrategie met het volumeprofiel is vooral geschikt voor markten met centraal geregistreerd beursvolume, zoals futures op goud, indices, obligaties of ruwe olie. Daar laten volume per prijs, clusters en delta zich betrouwbaar analyseren. Bij aandelen is het volume ook beschikbaar, maar het is vaak verdeeld over meerdere handelsplatformen. Voor elke markt geldt: instellingen zoals vensterlengte en clustergrootte aanpassen aan het instrument en vooraf testen.

Welke instelling is zinvol voor het volumeprofielkanaal?

Een algemeen geldende instelling bestaat niet; in het oorspronkelijke voorbeeld worden 40 perioden op een 10-minutengrafiek gebruikt. Dat komt overeen met ongeveer een halve handelsdag. Kortere vensters reageren sneller op veranderingen, maar geven meer valse signalen. Langere vensters vlakken sterker af en tonen de hoofdtrend, maar reageren later. Welke lengte bij uw eigen tijdshorizon past, test u het best in gesimuleerde handel.

Dit artikel verscheen eerst in het Duitstalige TRADERS´ Magazin, uitgave 09/2022. Het werd voor publicatie licht bewerkt, aangevuld met tabellen, een rekenvoorbeeld met verliesscenario en FAQ, en vertaald.

Risicowaarschuwing: Effecten zijn onderhevig aan koersschommelingen. De handel in financiële instrumenten met hefboom zoals futures brengt aanzienlijke verliesrisico's mee; verliezen kunnen de inleg overschrijden. Grondstoffenmarkten zoals goud kunnen sterk schommelen. Winsten uit het verleden of op een demoplatform bieden geen garantie voor toekomstige winsten. De grafiekvoorbeelden zijn historisch en achteraf gekozen, het rekenvoorbeeld is fictief en vereenvoudigd; veronderstelde kosten zijn geen tarieven van WH SelfInvest. Dit artikel is geen beleggingsadvies.